woensdag 23 maart 2016

Van Trump tot Samsom. Hoe sterk de namen van politici zijn of niet


Let Trump be Trump
of
Make Trump Drumpf again

Campagne voeren voor Donald Trump of Donald Trump bashen. Met zijn naam in focus. De eerste leus komt uit de koker van Corey Lewandowski, Trumps campagnestrateeg. De naam Trump versterkt zichzelf. De oproep om Trumps naam onderuit te halen komt uit het programma Last Week Tonight with John Oliver. Kijk deze aflevering terug en John Oliver maakt je duidelijk wat hij ermee bedoelt. De voorouders van Donald Trump komen uit Duitsland en Drumpf was een oudere naamvorm. Aan Drumpf kleeft een veel zwakkere gevoelswaarde dan aan de trotse naam Trump. Bij Drumpf denkt John Oliver aan het geluid van een duif die tegen een raam te pletter kwakt.

Olivers show kreeg wereldwijd aandacht. Een verslaggeefster van het programma Start! van BNN-Vara op Radio 1 (zondagochtend tussen 5 en 7!) benaderde me om naar aanleiding hiervan iets te zeggen over sterke namen. Ze wilde bovendien eens zien wat voor namen onze ministers en kamerleden hebben.
Nee, dacht ik meteen, wat voornamen betreft is er wel onderzoek gedaan naar de gevoelswaarde ervan, maar niet voor zover ik weet met betrekking tot achternamen. Ik kan daar dus niets over zeggen. Toch ben ik op het verzoek ingegaan en tussen de bedrijven door heb ik twee dagen over het onderwerp nagedacht voordat de reporter haar microfoon onder mijn neus kwam houden. Ondanks enkele haperingen was het een goed interview en het duurde een heel uur lang. Er valt zoveel te vertellen en te weten over familienamen! Maar ik had me natuurlijk moeten realiseren dat het slechts een item van een paar minuten zou zijn, en verknipt kon ik een paar zinnen uit het interview in het jongerenprogramma terughoren met het resultaat dat Henk Kamp gekozen werd als minister met de krachtigste naam. Dat zou niet mijn keuze geweest zijn, maar goed.

Er is in ieder geval iets van wat ik over de naam Trump heb gezegd te beluisteren. In Duitsland komt de familienaam Trump voor met de variant Trumpf. De naamvorm Drumpf komt niet voor, maar het kan zijn dat deze vorm bij Donalds overgrootouders in de tijd dat er geen standaardspelling was een keer genoteerd is. In Nederland hebben wij de klankvariant Tromp. De naam Tromp gaat terug op het zelfstandig naamwoord tromp en dat betekent ‘snuit’ en in associatie daarmee ‘toeter’; vandaar het woord trompet (uit het Frans) voor een toetervormig blaasinstrument. Je kunt dan met betrekking tot de achternaam denken aan een oorspronkelijke bijnaam voor iemand met een opvallende snoet, of aan een beroepsbijnaam voor een muzikant of een maker van blaasinstrumenten of trommels (want een tromp is ook een benaming voor een trommel); vergelijk de namen Tromper, Trompenaars en Trompslager. De beste verklaring is evenwel ontlening aan een huisnaam: de eerste naamdrager woonde in een huis genaamd de Tromp, met een uithangbord met een tromp erop. De naam van de zeeheld Maarten Harpertszoon Tromp wordt vergelijkbaar in verband gebracht met de scheepsnaam De Olifantstromp van het schip van zijn vader.
Dus, zo voegde ik er voor het radiopubliek aan toe, je zou kunnen zeggen dat Donald Trump zijn naam eer aandoet door zich met trompgeschal en -geschetter een weg te banen.


Hij vindt zelf dat hij een sterke naam heeft, en als hij dat zegt vinden zijn supporters dat ook. Let Trump be Trump. Een achternaam kan sterk of zwak zijn, gunstig of ongunstig, karakter hebben of saai zijn, een positieve of een negatieve uitstraling hebben. Wat is de definitie van een sterke naam? Ik heb een tweedeling geformuleerd. De gevoelswaarde van een naam kan van de betekenis afhangen of van de klankwaarde. Veel krachtige achternamen hebben een transparante betekenis die voortkomt uit een notie van mannelijkheid, zoals namen als Sterk, Klinkhamer, Bolwerk, De Kogel, De Leeuw, Keizer, Majoor, Manshanden. In het interview noemde ik ook De Man als zo’n naam met de opmerking dat ik de niet zo stoere naam ‘t Mannetje sympathieker vind, omdat die net als de mooie naam Maan ontleend is aan de huisnaam met uithangbord “’t Mannetje in de Maan”. Ik schrijf het nu maar op, want terug te horen is het niet.
Niet iedereen zal blij zijn met zo’n krachtige naam. Als je De Reus heet en 1.60 m. bent, ga je gebukt onder de ironie.

Daarnaast zijn er namen die een sterke indruk maken, omdat ze goed klinken zonder dat je er per se een bekende woordbetekenis aan hoeft te verbinden. Dat kunnen korte krachtige namen zijn zoals Boom, Koot, Blok, Balk, Haak, Ruis, Snoei, Steen, Dam, Bos. De sterkte van zo’n korte achternaam is echter afhankelijk van de afmeting van de voornaam. Met een twee- of drielettergrepige voornaam is de naam zwakker of minder scherp dan met een eenlettergrepige voornaam. Allicht telt ook de klankwaarde van de afzonderlijke letters mee. Het is fonologisch te verklaren dat namen die met plofklanken of plosieven beginnen agressiever zijn dan namen met glijklanken: Tas klinkt harder dan Jas. Namen die met een consonantencluster (medeklinkerstapeling) beginnen hebben ook een sterk voorkomen. Bijvoorbeeld namen die met Str- beginnen, zoals Stengholt, Strijbos ... je zult op het middenveld tegen Kevin Strootman opbotsen! voegde ik er aan toe (maar niet in de uitzending). Staccato namen en namen met een ferm ritme ... het spreekt eigenlijk vanzelf wat sterk is en wat niet. En over vele namen is men het oneens.

We gingen de ministerposten af om zonder politieke voorkeur te bepalen wie er sterk of zwak is. Rutte zou met een -n erachter sterker in zijn schoenen staan en Asscher heeft die hinderlijke -ch- waardoor men Asjer zegt in plaats van Asser. Ambachtelijke types zitten erbij: Timmermans, Schippers, Bussemaker, al zou Jet met haar naam in de betekenis ‘geweermaker’ meer op Defensie thuis zijn. Verzorgend: Plasterk - een pleister op de wonde (in het Poolse origineel). Poëtische ministers hebben we. Ploumen en Dijsselbloem (al zitten er stekels aan). Te veel van het goede: Schultz van Haegen-Maas Geesteranus. Bert Koenders stroopt koen zijn mouwen op. En dan hebben we de onverzettelijken met een korte voornaam en een korte achternaam: Henk Kamp en Stef Blok. De laatste zou ik als krachtigste verkiezen boven Henk Kamp. Men vreest dat het straffe karakter van zijn naam met zijn beleid als Minister van Wonen overeenstemt.
We wierpen nog een blik op de namenlijst van de Tweede Kamerleden. Nu werd me de vraag gesteld wie ik het sterkst vond. Tja. Ik dacht aan Samsom; met Samson of Simson hebben we een bijbelse personage met fysieke kracht. Maar dat zachte emmetje aan het eind van Diederiks naam in plaats van een scherpe -n verweekt zijn naam. Bovendien associeerde mijn interviewster de naam met Samson, de speelgoedhond van Gert.
Het duizelde me van de kamerledennamen, ongeveer 150 geloof ik. Toen viel mijn oog op de naam Koolmees*. Zo zou ik wel willen heten. Dan maar niet zo sterk.
--- Leendert Brouwer

* Wouter Koolmees, sinds 2010 lid van de Tweede Kamer voor D 66.


Rembrandt: Simson bedreigt zijn schoonvader.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen