donderdag 22 augustus 2013

De familienamen van Woerden

Eén van de (vrije) tijdsbestedingen van de genealoog Rob van Drie, adjunct-directeur van het Centraal Bureau voor Genealogie, is genealogie. Met zijn belangstelling voor familienamen en hun geschiedenis heeft hij nu het plan opgevat om zijn woonomgeving in kaart te brengen. Hij wil een boek samenstellen over de familienamen van Woerden. Daarvoor heeft hij onlangs een blog geopend: Namen in Woerden, herkomst en aanwezigheid van familienamen in de gemeente Woerden.

In zijn benadering van een naam gaat hij uit van een naamdrager uit het recente verleden. Hij geeft van deze naamdrager de directe voorouders en gaat dan terug tot de oudste naamvoerder, voor zover bekend of relevant voor deze familie(tak). Bij elke naam geeft hij ook een naamsverklaring, indien mogelijk in relatie tot de gevonden naamsgegevens. Dat leidt bij de eerste naam in het alfabet al meteen tot een naamkundige incongruentie: een naam heeft een veronderstelde verklaring, maar in de ontstaansgeschiedenis wordt die verklaring niet aangetoond. Zo wordt Aantjes als patroniem of metroniem uit de voornaam Aantje verklaard, maar bij de genese van de familienaam bij de betreffende familie Aantjes kan deze voornaam moeilijk thuisgebracht worden. Vader heet Gerrit Janze en moeder Marrigje Teunis Covel. De enige overeenkomst kan gelegen zijn in de namen Janze en Aantjes, namelijk daarin dat beide voornamen uit Johannes gevormd zouden kunnen zijn. Maar de roepnaam van de vader van Gerrit was Jan en niet Ane of Aantje, want anders had Gerrit geen Janze geheten. De naamsaanneming door de kinderen van Gerrit Janze is betrekkelijk laat (Alblasserwaard eind 18e eeuw); wellicht leidde deze naam al een sluimerend bestaan en moet Aantje in een verder verleden gezocht worden. Een andere verklaring dan uit een roepnaam doet zich bij Aantjes immers niet voor. De voornaam waarvan de roepnaam is afgeleid is dan eerder Adriaan dan Johannes, wat blijkt uit de ontstaanswijze van de naam Aanen eveneens in de Alblasserwaard. Had Gerrit Janze iets met de familie Aanen van doen en is daardoor de naam Aantjes als een bijnaam ontstaan? Tot zulke vragen wordt de familienaamonderzoeker andermaal geprikkeld.
Rob van Drie is al een tijdje in de spaarzame tijd die hij eraan besteden kan bezig met zijn Woerdenproject. Hoewel hij over meer namen relevante gegevens verzameld heeft, heeft hij op de website in eerste instantie een twaalftal namen geplaatst bij een inleiding en andere algemene informatie. Nadrukkelijk wordt de belangstellende uitgenodigd om aanvullingen te leveren en suggesties te doen. Hieruit zou een mooie lokale monografie kunnen groeien. Er kan steeds weer een naamlemma aan toegevoegd worden.

Hebben er al meer van dergelijke initiatieven tot resultaat geleid? Wij zouden graag willen weten of er vergelijkbare namenblogs of -sites over een plaats of streek in ontwikkeling zijn. Wel zijn er in het verleden vergelijkbare publicaties verschenen. De bewoners van Bunschoten-Spakenburg kunnen hun voorouders bijvoorbeeld in een lijvig boekwerk terugvinden. Maar dit is uitsluitend een genealogische publicatie. Meer met een naamkundige insteek is het boek van Dirk Otten (1985) over het ontstaan van de familienamen in Heerde. In Noord-Brabant heeft Christ Buiks de namen uit middeleeuws bronmateriaal gelicht voor het boek Oude familienamen in de Baronie (1994). Verder had Tanneke Schoonheim van het Instituut voor Nederlandse Lexicologie bijvoorbeeld een rubriek over Leidse familienamen in het Leidsch Dagblad, dat in een Lexicon van Leidse achternamen zou kunnen uitmonden. Deze publicaties hebben inderdaad een naamkundige nadruk - de invalshoek komt uit oude bronnen. Wat Van Drie verbijzondert is de genealogische relatie tussen een hedendaagse of 20ste eeuwse persoon uit Woerden en de vestiging en aanwezigheid van zijn voorouders in een ver of minder ver verleden.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen