woensdag 27 februari 2013

Bakker in familienamen - boek van Jan Spendel

Jan Spendel uit Voorschoten heeft in de afgelopen veertien jaar zeven boeken over familienamen geschreven. Na het eerste boek, dat de familienamen in het algemeen behandelde, heeft hij zich in de volgende delen steeds toegelegd op een semantisch thema. Een drietal ging over beroepen: meiers, molenaars en smeden, een boek ging over namen van buitenlandse oorsprong en in het voorlaatste heeft hij een aantal merkwaardige namen bij elkaar gezet, die mogelijk in aanmerking komen voor het juridische predikaat ‘onwelvoeglijk’ als het erop aan komt van de staat toestemming te verkrijgen voor naamswijziging.
Het zevende boek van Spendel betreft echter weer een beroep. In verschillende hoedanigheden heeft hij ditmaal de bakkers uitgelicht: met enerzijds de broodbakkers, koekenbakkers, bollenbakkers en wafelbakkers - zij die in de deegwaren zitten -, en daarnaast zij die met klei kneden: steenbakkers, pottenbakkers, pannenbakkers en tichelaars.
Het zijn geen boeken waar een commerciële uitgever in geïnvesteerd heeft. Ze zijn in eigen beheer uitgegeven, gedrukt bij online-distributeurs als Gopher en Alvo, die een uitkomst zijn voor menig genealoog als hij na jaren huisvlijt het resultaat in kleine kring wil verspreiden.
Zulke boeken komen voort uit een passie. Zo ook Spendels boeken. Ze zijn met het nodige geduld samengesteld na een ruime collectieperiode, bestemd toch ook voor belangstellenden in de boekwinkel, van populair-wetenschappelijke grondslag, niet met de pretentie van diepgegraven volledigheid, niet overdreven grappig of gedurfd (eerder droog opgeschreven) en aardig geïllustreerd maar zwart-wit.

In 'Bakker' is alles wat bakken aangaat er evenwel bijgehaald. Het boek bestaat uit twee delen: deel I - Familienamen, deel II - Geschiedenis. In het tweede deel worden ondermeer verschillende bakkers opgesomd met woordverklaring en wat dies meer zij. We krijgen inzicht in ovens, kleisoorten en het gildewezen. Tot slot nog een hoofdstuk met een allegaartje van spreekwoorden en anecdotes.
Het interessantste deel is allicht de eerste helft met de verzamelde familienamen in alfabetische volgorde van Aardewerk tot en met Zuurdeeg (volgens het voorwoord worden meer dan 700 verschillende namen vermeld). Hiervoor heeft Jan Spendel een hoeveelheid genealogische gegevens gebruikt en hij borduurt voort, zoals hij aangeeft, op informatie die in de Nederlandse Familienamenbank is ontsloten. Een twintigtal personen wordt achterin bedankt voor hun (genealogische) bijdrage met betrekking tot een door hun onderzochte familie. De naam Bakker zelf wordt overigens in 27 verschillende families opgesplitst.
Niet bij alle namen uit de bakkerij is de familiegeschiedenis uitgediept. Zo wordt de naam Bollebakker weliswaar genoemd met de verklaring ‘bakker van bollen’ (in Friesland bolle = wittebrood), maar is er over een familie Bollebakker blijkbaar niets bekend.
Enkele discutabele namen staan bijeen in het hoofdstukje ‘valse bakkernamen’. Daarin bijvoorbeeld de naam Bonebakker. De gezaghebbende naamkundige Frans Debrabandere veronderstelt dat deze naam een verhaspeling is van het toponiem ‘Boonacker’. Maar Jan Spendel stelt hier tegenover dat er wel degelijk ook met bonenmeel gebakken wordt en vraagt zich af of de familienaam hier misschien toch mee in verband kan worden gebracht. Tja, zonder historische gegevens over de familienaam of over het voorkomen van een woord ‘bonenbakker’ is er wat de naamsverklaring geen uitkomst, wat mij betreft.

- LB

Jan Spendel: Bakker in familienamen. Amsterdam, Uitgeverij Gopher, 2012, ISBN 9789051798081

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen